Suy nghĩ về cách xây dựng startup kiểu nhàm chán

Gần đây mình có đọc được bài viết The boring way to build a startup của Hricha Shandily, một nhà sáng tạo nội dung của Plausible Analytics. Đây không phải là một bài kiểu "10 bước để startup thành công" hay kể chuyện gọi vốn triệu đô. Ngược lại, bài viết nói về một cách xây dựng công ty khá bình thường, chậm rãi, thậm chí hơi nhàm chán.

Nhưng chính cái "nhàm chán" đó lại làm mình thấy ấn tượng.

Plausible không phải là cái tên xa lạ với nhiều bạn làm web. Đây là một công cụ analytics nhẹ, privacy-friendly, open source và được xem như một lựa chọn thay thế Google Analytics. Điểm thú vị là team Plausible không đi theo playbook startup phổ biến: gọi vốn, burn money, tăng trưởng thật nhanh rồi tính tiếp. Họ chọn cách tự nuôi công ty bằng revenue thật từ khách hàng thật.

Đọc xong mình thấy có nhiều thứ đáng suy nghĩ, nhất là với anh em developer hay những bạn đang làm side project.

Nhàm chán đôi khi là một lợi thế

Trong thế giới startup, mình thấy mọi người thường thích những thứ nghe thật lớn. Sản phẩm phải disruptive, thị trường phải cực rộng, growth phải tăng theo đường hockey stick, và câu chuyện phải đủ hấp dẫn để pitch với nhà đầu tư.

Nhưng thực tế không phải sản phẩm nào cũng cần như vậy.

Có những sản phẩm chỉ cần giải quyết một vấn đề rõ ràng, làm tốt hơn một chút so với lựa chọn hiện tại, và đủ đáng tin để người dùng trả tiền mỗi tháng. Nó không cần quá sexy. Không cần trend. Không cần AI gắn vào mọi chỗ. Nhưng nó cần ổn định, dễ hiểu và có giá trị thật.

Plausible là một ví dụ khá rõ. Analytics là một mảng cũ. Không mới. Không hào nhoáng. Nhưng nhu cầu thì luôn có. Website nào cũng cần biết traffic đến từ đâu, bài nào nhiều người đọc, campaign nào đang hiệu quả. Nếu có một giải pháp nhẹ hơn, tôn trọng privacy hơn, dễ dùng hơn Google Analytics, thì vẫn có thị trường.

Điểm mình thích ở đây là sự thực tế. Đôi khi "boring business" lại tốt vì vấn đề đã được chứng minh là có thật. Người dùng đã quen trả tiền cho loại sản phẩm đó. Mình không cần phải giáo dục thị trường từ đầu.

Một business nhàm chán không có nghĩa là một business kém hấp dẫn. Đôi khi nó chỉ có nghĩa là business đó đang giải quyết một vấn đề rất thật.

Với developer, đây là một góc nhìn khá đáng giá. Mình nghĩ nhiều bạn khi làm side project thường muốn làm cái gì đó thật mới. Nhưng cái mới quá đôi khi lại khó bán. Trong khi đó, một công cụ nhỏ giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí, hoặc làm một workflow quen thuộc tốt hơn, lại có cơ hội sống lâu hơn.

Self-funded giúp mình tỉnh táo hơn

Một điểm khác mình rất thích trong bài là cách Plausible chọn self-funded. Tức là không gọi vốn, không phụ thuộc vào investor, và phát triển dựa trên tiền khách hàng trả.

Nghe thì có vẻ chậm. Và đúng là nó chậm thật.

Nhưng đổi lại, team có quyền quyết định hướng đi của mình. Không phải chạy theo growth metric để làm đẹp dashboard. Không phải mở rộng team quá nhanh chỉ vì vừa raise được một round mới. Không phải đánh đổi sản phẩm để phục vụ một câu chuyện exit.

Mình không nói gọi vốn là xấu. Có nhiều mô hình business cần vốn lớn, cần tốc độ, cần mạng lưới và cần nhà đầu tư hỗ trợ. Nhưng không phải startup nào cũng cần đi theo con đường đó.

Với những sản phẩm nhỏ, đặc biệt là SaaS cho developer, indie hacker hoặc bootstrapped business, self-funded giúp mình giữ được sự tập trung. Khách hàng trả tiền là tín hiệu rất rõ. Nếu họ tiếp tục trả tiền, nghĩa là sản phẩm còn tạo ra giá trị. Nếu churn cao, nghĩa là có vấn đề cần sửa. Mọi thứ trở nên thật hơn rất nhiều.

Ở Việt Nam, mình thấy cách này cũng khá phù hợp với nhiều bạn dev. Nhiều người có khả năng build sản phẩm rất tốt, nhưng không nhất thiết muốn vận hành một công ty lớn. Một micro SaaS, một dev tool, một template, một plugin, hoặc một sản phẩm phục vụ niche market có thể là hướng đi hợp lý hơn.

Không phải ai cũng cần xây unicorn. Có khi một sản phẩm nhỏ nhưng profitable, ít áp lực, nuôi được team nhỏ, lại phù hợp với cuộc sống hơn rất nhiều.

Tăng trưởng bền vững nghe chậm nhưng khỏe

Một trong những thứ mình thấy Plausible làm tốt là họ không cố tăng trưởng bằng mọi giá. Họ chọn organic growth, content, cộng đồng open source, sự tin tưởng và sản phẩm tốt.

Đây là cách đi không nhanh. Nhưng nó có nền.

Khi người dùng biết đến bạn vì họ thật sự cần sản phẩm, vì họ đọc được một bài viết hữu ích, hoặc vì họ tin vào giá trị privacy-friendly, mối quan hệ đó khác với việc họ đến từ một campaign ads ngắn hạn. Nó chậm hơn nhưng bền hơn.

Mình nghĩ đây cũng là bài học hay cho việc làm content và sản phẩm. Nếu chỉ nhìn ngắn hạn, mình sẽ rất dễ sốt ruột. Bài viết chưa có traffic thì nản. Product launch chưa có user thì muốn bỏ. MRR tăng chậm thì nghĩ là fail.

Nhưng nhiều thứ cần thời gian để tích lũy. SEO cần thời gian. Trust cần thời gian. Product cần thời gian để đủ tốt. Feedback loop cũng cần thời gian để rõ ràng hơn.

Tất nhiên, chậm không có nghĩa là lười. Bền vững không có nghĩa là không tăng trưởng. Nó chỉ có nghĩa là mình không đánh đổi mọi thứ để đổi lấy vài con số đẹp trong ngắn hạn.

Với mình, đây là điểm rất đáng suy ngẫm. Một sản phẩm tốt không chỉ là sản phẩm có nhiều feature. Nó còn là sản phẩm có mô hình vận hành khỏe, team không bị kiệt sức, khách hàng hiểu rõ mình đang trả tiền cho điều gì, và công ty có thể tồn tại qua nhiều năm.

Liên hệ với side project của developer

Khi đọc bài này, mình nghĩ nhiều đến các side project của anh em developer. Phần lớn chúng ta thường bắt đầu bằng kỹ thuật. Có một idea, mở repo, chọn stack, setup database, viết API, deploy lên server. Phần này rất vui.

Nhưng business thì không chỉ có build.

Một sản phẩm muốn sống được cần nhiều thứ khá nhàm chán: viết docs, trả lời email, sửa bug nhỏ, làm billing, chăm sóc khách hàng, viết changelog, tối ưu onboarding, theo dõi churn, cải thiện pricing. Những việc này không cool bằng viết một framework mới, nhưng nó quyết định sản phẩm có kiếm được tiền hay không.

Đây là chỗ mình thấy bài của Plausible khá thật. Startup không phải lúc nào cũng là những khoảnh khắc hào nhoáng. Nhiều khi nó là chuỗi ngày làm những việc lặp lại, tối ưu từng chút, và giữ lời hứa với khách hàng.

Mình thấy điều này cũng giống việc làm blog. Một bài viết riêng lẻ có thể không tạo ra khác biệt lớn. Nhưng nếu viết đều, giữ chất lượng ổn, chọn chủ đề mình thật sự quan tâm, sau một thời gian nó sẽ tạo thành một tài sản nhỏ. Không quá ồn ào, nhưng có giá trị.

Với side project cũng vậy. Một project nhỏ nhưng được chăm sóc tử tế trong 2-3 năm có thể đi xa hơn nhiều so với một project launch thật rầm rộ rồi bỏ đó sau vài tuần.

Mình cũng đang đi con đường đó với Knowns

Nói về "boring startup", mình nghĩ cũng nên chia sẻ một chút. Hiện tại mình đang xây dựng một công cụ tên là Knowns - cùng với team Knowns Dev.

Knowns là một repository memory layer cho con người và AI agent. Nói đơn giản, đây là nơi để quản lý task, docs, templates, specs và workflow state ngay trong repo, đồng thời giúp các AI agent có đủ ngữ cảnh để làm việc hiệu quả hơn. Khi các công cụ như Claude Code, Cursor, hoặc các coding agent khác tương tác với codebase, chúng cần một "bộ nhớ" có cấu trúc thay vì phải đọc lại mọi thứ từ đầu mỗi lần. Knowns đảm nhiệm phần đó.

Mình không build Knowns theo kiểu gọi vốn xong burn thật nhanh. Cũng không đặt target kiểu "phải có X ngàn user trong 3 tháng". Thay vào đó, tụi mình làm từ từ: giải quyết vấn đề thật mà chính developer gặp hằng ngày khi làm việc với AI, ship từng tính năng nhỏ, lắng nghe feedback, rồi cải thiện tiếp.

Đây là lý do mình đồng cảm với bài viết của Plausible. Khi tự mình làm một sản phẩm, mình hiểu rõ áp lực của việc phải chọn giữa "tăng trưởng nhanh nhưng rủi ro cao" và "đi chậm nhưng có nền". Mỗi quyết định kỹ thuật, mỗi tính năng thêm vào, mỗi dòng docs viết ra đều có chi phí. Và khi không có funding để che bớt sai lầm, mình buộc phải tỉnh táo hơn với từng bước đi.

Mình không dám nói cách này chắc chắn thành công. Nhưng ít nhất nó giúp mình giữ được sự tập trung vào đúng điều quan trọng: sản phẩm có thật sự giải quyết vấn đề không, người dùng có quay lại không, và mình có đủ kiên nhẫn để duy trì nó lâu dài không.

Kết luận

Bài viết của Hricha làm mình thấy nhẹ nhõm hơn về cách nhìn startup. Không phải con đường nào cũng cần ồn ào. Không phải sản phẩm nào cũng cần gọi vốn. Và không phải growth nào cũng cần bùng nổ mới đáng tự hào.

Cách xây dựng startup kiểu nhàm chán có thể không phù hợp với tất cả mọi người. Nó cần kiên nhẫn, kỷ luật và khả năng chấp nhận tốc độ chậm. Nhưng với những ai muốn xây một sản phẩm bền vững, profitable, có khách hàng thật và ít bị kéo bởi kỳ vọng bên ngoài, đây là một lời nhắc rất đáng giá.

Mình nghĩ đôi khi mình cũng nên nhìn lại các project đang làm theo hướng này. Thay vì hỏi "làm sao để nó thật viral", có lẽ câu hỏi tốt hơn là "nó có giải quyết vấn đề thật không, và mình có thể duy trì nó đủ lâu không".

Nếu các bạn đang làm startup nhỏ, indie product hoặc side project, bài viết này rất đáng để đọc và suy ngẫm thêm. Không quá dài, nhưng khá thật.

See yah.

Nguồn tham khảo

• Bài viết gốc: The boring way to build a startup - Hricha Shandily, Plausible Analytics
• Biểu đồ signups của Plausible được trích từ bài viết gốc trên blog Plausible
• Trang chủ Plausible Analytics: plausible.io